Wszystkie małe dzieci się przewracają - to naturalna część uczenia się chodzenia, biegania i zdobywania świata. Ale bywa, że rodzic mówi mi: „Moje dziecko potyka się i upada zdecydowanie częściej niż rówieśnicy, jakby nie panowało nad swoim ciałem”. I to już jest sygnał, któremu warto się przyjrzeć. Częste upadki, wpadanie na przedmioty i potykanie o własne nogi nie zawsze są kwestią nieuwagi - czasem stoją za nimi konkretne układy zmysłowe, które nie dostarczają dziecku wystarczająco precyzyjnych informacji o ciele i o ruchu.
Co utrzymuje nas w pionie - równowaga to praca zespołowa
Utrzymanie stabilnej postawy to efekt współpracy kilku zmysłów. Układ przedsionkowy w uchu wewnętrznym mówi mózgowi, w którą stronę i jak szybko się poruszamy oraz gdzie jest „dół”. Układ proprioceptywny, czyli czucie głębokie, informuje o pozycji mięśni i stawów - dzięki niemu wiemy, gdzie są nasze stopy, bez patrzenia na nie. Do tego dochodzi wzrok. Kiedy któryś z tych kanałów działa nieprecyzyjnie, dziecko dostaje „rozmyty” obraz własnego ciała w przestrzeni i trudniej mu na czas skorygować pozycję. Efekt? Przewraca się, zanim zdąży zareagować.
Dlaczego dziecko się przewraca - najczęstsze przyczyny
W przypadku częstych upadków najczęściej pracuję nad kilkoma obszarami:
- Zbyt słaba informacja proprioceptywna - dziecko nie do końca „czuje” swoje nogi i to, jak mocno stawia stopy, więc gorzej dozuje ruch.
- Trudność ze stabilizacją - słaba stabilizacja tułowia i obniżone napięcie sprawiają, że ciało jest jak chwiejna wieża, którą łatwo wytrącić z równowagi.
- Trudność w planowaniu ruchu - dziecko z wyprzedzeniem gorzej „układa” sekwencję ruchów, więc częściej zahacza o przeszkody i potyka się o własne nogi.
Rozwijam ten wątek w tekstach o tym, jak SI pomaga przy częstym potykaniu się o własne nogi oraz dlaczego dziecko ma problemy z planowaniem ruchów i organizacją.
Za mało czy za dużo wrażliwości na ruch - dwa różne bieguny
Tu chcę zwrócić uwagę na ważne rozróżnienie, bo łatwo je pomylić. Dziecko, które często się przewraca, zwykle ma za mało kontroli i za mało precyzyjnej informacji o ruchu - jego układ potrzebuje więcej doświadczeń ruchowych, żeby lepiej się nastroić. Istnieje jednak biegun odwrotny: dziecko nadwrażliwe na ruch, które boi się huśtania, skakania i odrywania stóp od ziemi. Tam problemem nie jest brak kontroli, lecz zbyt silna, lękowa reakcja układu przedsionkowego. Jeśli Twoje dziecko raczej unika ruchu, niż w niego „wpada”, przeczytaj kontrastujący tekst o tym, dlaczego dziecko boi się ruchu, skakania i huśtania - to dwa różne obrazy, wymagające innego podejścia.
Jak częste upadki wpływają na dziecko
Trudności z równowagą to nie tylko sprawa motoryki. Dziecko, które ciągle się przewraca, bywa mniej pewne w zabawie grupowej, omija tory przeszkód, unika placu zabaw i gier ruchowych. Z czasem może zacząć wycofywać się z aktywności w obawie przed ośmieszeniem - a to uderza w jego samoocenę. Dlatego wspieranie równowagi to także budowanie poczucia sprawczości i pewności siebie.
Kiedy warto się zaniepokoić
Sama liczba upadków nie mówi jeszcze wszystkiego - trzeba patrzeć na całość. Zwróciłabym uwagę, jeśli u dziecka widzisz kilka z tych sygnałów naraz:
- przewraca się i potyka wyraźnie częściej niż rówieśnicy w tym samym wieku;
- upada również na płaskim, równym podłożu, bez oczywistej przeszkody;
- często wpada na meble, framugi i innych ludzi, jakby nie doszacowywało odległości;
- ma słabą stabilizację - „rozlewa się” na krześle, podpiera głowę, szuka oparcia;
- unika placu zabaw, torów przeszkód i gier ruchowych, męczy się szybciej niż inni;
- trudno mu nauczyć się nowych ruchów, jak jazda na hulajnodze czy łapanie piłki.
Pojedynczy objaw bywa wariantem normy i mija z wiekiem. Kilka z nich razem to sygnał, że warto przyjrzeć się temu, jak dziecko odbiera informacje z ciała i o ruchu.
Co można zrobić
Dobra wiadomość jest taka, że równowaga świetnie poddaje się treningowi, bo rozwija się właśnie przez ruch. W terapii wykorzystujemy huśtawki, deski i platformy równoważne, tory przeszkód, wspinaczkę, turlanie i zabawy dostarczające czucia głębokiego. Każde takie doświadczenie uczy układ nerwowy precyzyjniej odczytywać sygnały z ciała i lepiej stabilizować postawę. Więcej o tym, po co dziecku ten rodzaj ruchu, znajdziesz w artykule skoki, huśtawki i równowaga - po co dziecku ruch. Warto też sprawdzić, dlaczego dziecko traci równowagę nawet na płaskim podłożu, jeśli upadki zdarzają się w zupełnie prostych sytuacjach.
Jeśli obserwujesz, że dziecko przewraca się znacznie częściej niż rówieśnicy, potyka o własne nogi albo wpada na przedmioty, nie musisz od razu zakładać najgorszego - ale też nie warto tego bagatelizować. Rozsądnym krokiem jest diagnoza integracji sensorycznej, która pokaże, czy za upadkami stoją trudności przedsionkowe, proprioceptywne czy z planowaniem ruchu, i wskaże, jak najlepiej wesprzeć rozwój dziecka.
Dodaj komentarz