Dlaczego dziecko gryzie i żuje przedmioty?

Kredka z odgryzionym końcem, przeżute rękawy bluzy, obgryzione kołnierzyki, długopisy pełne śladów zębów - to obrazki, które przynosi mi w gabinecie w Olsztynie wielu rodziców. Pytają: dlaczego moje dziecko wszystko gryzie i żuje? Czy to brzydki nawyk, którego trzeba oduczyć, czy coś więcej? Zwykle zaczynam od uspokojenia: samo w sobie żucie nie jest niczym złym. Bardzo często jest to forma poszukiwania sensorycznego w obrębie jamy ustnej - dziecko dostarcza sobie w ten sposób mocnych bodźców, które pomagają mu się skupić i wyregulować.

Żucie jako regulacja - co dzieje się w buzi dziecka

Okolica ust, żuchwy i języka to jeden z najbogatszych w receptory obszarów ciała. Gryzienie i żucie mocno pobudzają układ proprioceptywny, czyli czucie głębokie płynące z pracujących mięśni i stawów. Ten rodzaj bodźca działa organizująco na układ nerwowy - dosłownie pomaga wielu dzieciom się wyciszyć i „poukładać”. Dlatego potrzeba żucia nasila się w konkretnych momentach: gdy dziecko jest skupione nad trudnym zadaniem, gdy jest zmęczone, podekscytowane albo zestresowane. Żucie staje się wtedy narzędziem samoregulacji - podobnie jak dorosły, który w napięciu ogryza długopis albo żuje gumę. Widać tu ten sam mechanizm poszukiwania mocnych wrażeń, który u innych dzieci objawia się nieustannym ruchem; opisuję go w tekście SI a nadpobudliwość - jak pomóc dziecku.

Kiedy żucie mieści się w normie

U niemowląt i najmłodszych dzieci wkładanie przedmiotów do buzi to naturalny etap poznawania świata - maluch bada rzeczy ustami, bo w pierwszych latach życia to właśnie tam ma najwięcej receptorów i tak uczy się o fakturze, kształcie i temperaturze. Dochodzi do tego okres ząbkowania, w którym gryzienie przynosi ulgę. U starszych przedszkolaków okazjonalne pogryzanie ołówka czy rękawa w chwilach napięcia, skupienia albo nudy też mieści się w granicach normy i zwykle nie wymaga żadnej interwencji. O możliwe podłoże sensoryczne warto zapytać dopiero wtedy, gdy potrzeba żucia jest wyraźnie silniejsza niż u rówieśników, utrzymuje się mimo dojrzewania i pojawia się przez większość dnia. Często wiąże się to z podwrażliwością oralną, czyli osłabioną rejestracją bodźców w obrębie ust - dziecko słabiej je odczuwa, więc szuka mocniejszej stymulacji. Więcej o samym mechanizmie piszę w tekście czym są podwrażliwości sensoryczne u dzieci.

Żucie a jedzenie i wybiórczość pokarmowa

Potrzeba intensywnego żucia bywa powiązana z tym, jak dziecko je. Część maluchów przetwarzających bodźce oralne inaczej niż rówieśnicy szuka twardych, chrupiących, wyrazistych konsystencji, bo dają wyraźniejsze czucie. Inne przeciwnie - unikają grudek, mięsa i twardszych kęsów, a przy tym namiętnie gryzą przedmioty. Jedno i drugie może wskazywać na trudność z modulacją wrażeń z jamy ustnej. Jeśli u Twojego dziecka żucie idzie w parze z trudnym jedzeniem, zajrzyj do tekstów czy trudności z jedzeniem mogą być związane z SI oraz terapia sensoryczna a wybiórczość pokarmowa u dzieci.

Kiedy warto sprawdzić temat u specjalisty

Nie każde żucie wymaga terapii, ale są sygnały, przy których warto przyjrzeć się sprawie bliżej:

• gryzienie jest tak intensywne, że niszczy ubrania, przybory, a nawet prowadzi do ranek w jamie ustnej;
• przeszkadza w nauce, skupieniu czy kontaktach z rówieśnikami, bo dziecko „zawsze coś ma w buzi”;
• towarzyszy mu wybiórczość pokarmowa, ślinienie albo trudność z gryzieniem twardszych pokarmów;
• potrzeba żucia nie słabnie z wiekiem i wyraźnie służy rozładowaniu napięcia w wielu sytuacjach dnia.

W takich przypadkach warto rozważyć diagnozę integracji sensorycznej, która pokaże, czy za żuciem stoi podwrażliwość oralna i potrzeba czucia głębokiego, czy raczej sposób radzenia sobie ze stresem. Podobny mechanizm poszukiwania bodźców w jamie ustnej opisuję też przy okazji tematu czy SI może pomóc dziecku przestać obgryzać paznokcie.

Co możesz zrobić w domu

Zamiast zabraniać - a zakaz zwykle nie działa, bo nie usuwa potrzeby - lepiej dać dziecku bezpieczne sposoby na jej zaspokojenie. W codzienności sprawdzają się:

• bezpieczne gryzaki lub silikonowe zawieszki dla starszych dzieci, gdy potrzeba żucia jest silna;
• chrupiące i wymagające żucia przekąski - marchewka, jabłko, twardsze pieczywo, suszone owoce;
• picie gęstych napojów przez cienką słomkę, co mocno angażuje mięśnie buzi;
• porcja mocnego ruchu i czucia głębokiego przed zadaniami wymagającymi skupienia - to często zmniejsza potrzebę gryzienia;
• obserwacja, kiedy potrzeba żucia rośnie, i uprzedzanie jej - jeśli nasila się przy stresie czy przy skupieniu, warto zawczasu dać dziecku bezpieczną alternatywę.

Pomocne bywa też nazwanie dziecku tego, co czuje: że buzia „chce coś robić”, a my mamy na to bezpieczny sposób. Dzieci, które rozumieją swoją potrzebę, łatwiej sięgają po akceptowalne rozwiązania zamiast po rękaw czy kredkę.

Dziecko, które gryzie i żuje, najczęściej czegoś potrzebuje, a nie robi nam na złość. Kiedy zrozumiemy, jaką funkcję pełni to zachowanie, przestajemy z nim walczyć, a zaczynamy podawać dziecku bodźce w bezpiecznej formie. A jeśli mimo domowych strategii potrzeba żucia jest bardzo nasilona i utrudnia codzienne życie, warto skonsultować profil sensoryczny dziecka z terapeutą.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej diagnozy ani konsultacji z lekarzem, psychologiem, fizjoterapeutą lub terapeutą integracji sensorycznej. Jeśli niepokoi Cię rozwój dziecka, skonsultuj się ze specjalistą.