Jakie problemy sensoryczne najczęściej zgłaszają rodzice z Olsztyna?

Przez lata pracy w gabinecie w Olsztynie zauważyłam, że choć każde dziecko jest inne, to zgłoszenia rodziców układają się w kilka powtarzalnych wzorców. Mama albo tata siada naprzeciwko mnie i mówi: „on tak ma od zawsze, ale dopiero teraz mnie to zaniepokoiło”. Ten tekst jest swego rodzaju mapą - przeglądem najczęstszych trudności sensorycznych, z jakimi trafiają do mnie rodziny z Olsztyna i okolic. Jeśli rozpoznasz w którymś opisie swoje dziecko, znajdziesz też odnośniki do bardziej szczegółowych artykułów, w których rozwijam dany temat.

Nadwrażliwość - gdy świat jest „za mocny”

To chyba najczęstsza grupa zgłoszeń. Dziecko reaguje na bodźce silniej, niż wynikałoby to z sytuacji. W praktyce wygląda to tak:

• płacze albo krzyczy przy myciu i szczotkowaniu włosów, obcinaniu paznokci, myciu zębów;
• nie znosi metek, szwów w skarpetkach, ubrań o określonej fakturze;
• zakrywa uszy przy odkurzaczu, suszarce, w głośnych miejscach;
• brzydzi się dotykaniem plasteliny, farb, piasku, kleju.

Za tymi reakcjami stoi układ nerwowy, który nie potrafi wyciszyć bodźców nieistotnych. Jeśli u Twojego dziecka dominuje reakcja na dźwięki i tłum, więcej znajdziesz w tekście o diagnozie przy trudnościach z tolerancją tłumu i hałasu. A gdy nadwrażliwość jest ogólna i dotyczy wielu zmysłów naraz, pomocny bywa artykuł moje dziecko jest nadwrażliwe - co dalej.

Poszukiwanie bodźców - gdy świata jest „za mało”

Druga strona medalu to dzieci, które bodźców potrzebują więcej, żeby ich układ nerwowy w ogóle poczuł, że coś się dzieje. Rodzice opisują je jako „wulkany energii” albo maluchy, które „nie mają hamulców”. Charakterystyczne sygnały to:

• ciągłe wiercenie się, wstawanie, potrzeba biegania i skakania;
• mocne przytulanie, wpadanie na ludzi i przedmioty, celowe zderzenia;
• wkładanie przedmiotów do ust, gryzienie rękawów i ołówków u starszych dzieci;
• trudność z wyciszeniem się po intensywnej zabawie.

Takie dziecko nie jest „niegrzeczne” - ono realnie potrzebuje intensywnego czucia z mięśni i stawów, czyli bodźców proprioceptywnych. Problem w tym, że w klasie czy w grupie przedszkolnej wygląda to jak zaburzenie zachowania i bywa mylone z nadpobudliwością.

Trudności z ruchem, równowagą i koordynacją

Kolejna częsta grupa to dzieci, które „są niezdarne”. Potykają się, często się przewracają, nie lubią huśtawek i karuzeli albo przeciwnie - kręcą się bez końca i nie mają zawrotów głowy. Mają trudność z jazdą na rowerze, łapaniem piłki, wchodzeniem po schodach krokiem naprzemiennym. To często sygnał, że układ przedsionkowy (odpowiedzialny za równowagę i orientację ciała w przestrzeni) oraz propriocepcja pracują nieharmonijnie. U starszych dzieci przekłada się to na brzydkie pismo, szybkie męczenie się przy pisaniu i niechęć do rysowania.

Trudności emocjonalne i adaptacyjne

Zaskakująco często to, co wygląda na „trudny charakter”, ma podłoże sensoryczne. Dziecko przeciążone bodźcami jest rozdrażnione, wybucha złością o drobiazgi, źle znosi zmiany planu i nowe sytuacje, długo się uspokaja. Te trudności najbardziej dają o sobie znać w momentach przełomowych - przy pójściu do przedszkola, a zwłaszcza do szkoły. Pisałam o tym osobno w tekście o diagnozie przy trudnościach z adaptacją szkolną, bo to jeden z najczęstszych powodów zgłoszeń jesienią.

Trudności z jedzeniem i codziennymi rutynami

Osobną, często niedocenianą grupą są zgłoszenia dotyczące jedzenia i higieny. Rodzice opowiadają o dziecku, które je tylko kilka „bezpiecznych” produktów, odmawia potraw o określonej konsystencji, krztusi się na widok nowej faktury albo dramatycznie przeżywa mycie głowy i obcinanie paznokci. To zwykle przejaw nadwrażliwości w obrębie jamy ustnej lub dotyku, a nie zwykłego „grymaszenia”. Podobnie bywa z porankami: ubieranie, czesanie i wyjście z domu zamieniają się w codzienną walkę, bo dziecko nie znosi konkretnych ubrań albo pośpiechu i natłoku bodźców. Warto to zauważyć, bo takie trudności łatwo pomylić z uporem czy złym wychowaniem.

Co łączy te wszystkie trudności

Choć objawy bywają skrajnie różne - jedno dziecko ucieka od bodźców, drugie ich szuka - łączy je wspólny mianownik: układ nerwowy nie porządkuje informacji zmysłowych tak, jak powinien. Właśnie dlatego sama lista objawów nie wystarczy do postawienia rozpoznania. Ten sam objaw, na przykład wiercenie się, może wynikać z zupełnie innych przyczyn u dwójki dzieci. Dopiero diagnoza sensoryczna w Olsztynie pozwala ustalić, co konkretnie dzieje się u danego dziecka, i zaplanować sensowne wsparcie. Pełne badanie wykonuje się zwykle od około 4. roku życia; u młodszych maluchów prowadzę obserwację i konsultację.

Co możesz zrobić jako rodzic

Jeśli w powyższych opisach rozpoznajesz swoje dziecko, nie wyciągaj pochopnych wniosków ani z internetu, ani z rozmów na placu zabaw - ale też nie bagatelizuj sygnałów. Dobrym pierwszym krokiem jest spokojna obserwacja i zanotowanie, w jakich sytuacjach trudności się nasilają. Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, zebrałam praktyczne wskazówki w przewodniku o tym, gdzie zrobić diagnozę sensoryczną dziecku w Olsztynie. Coraz więcej rodzin trafia do mnie wcześnie i świadomie, zanim trudności urosną - i to naprawdę dobra zmiana, o której piszę w tekście o rosnącej świadomości rodziców w Olsztynie. Rozpoznanie problemu to nie powód do wstydu, tylko pierwszy krok, żeby pomóc dziecku lepiej radzić sobie na co dzień.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej diagnozy ani konsultacji z lekarzem, psychologiem, fizjoterapeutą lub terapeutą integracji sensorycznej. Jeśli niepokoi Cię rozwój dziecka, skonsultuj się ze specjalistą.