W mojej pracy w gabinecie w Olsztynie prawie codziennie s\u0142ysz\u0119 od rodzic\u00f3w to samo zdanie: „moje dziecko w og\u00f3le nie potrafi si\u0119 skupi\u0107”. Za tym prostym zdaniem kryj\u0105 si\u0119 jednak bardzo r\u00f3\u017cne sytuacje - jedno dziecko wierci si\u0119 i zrywa od sto\u0142u po dw\u00f3ch minutach, inne „wy\u0142\u0105cza si\u0119” i patrzy w okno, a jeszcze inne odrabia lekcje godzin\u0119, cho\u0107 zaj\u0119\u0142oby to pi\u0119tna\u015bcie minut. Zanim wi\u0119c odpowiem na pytanie z tytu\u0142u, chc\u0119 uczciwie zaznaczy\u0107 jedno: problemy z uwag\u0105 maj\u0105 wiele \u017ar\u00f3de\u0142 i nie ka\u017cde z nich jest sensoryczne. Ale u cz\u0119\u015bci dzieci trudno\u015b\u0107 z koncentracj\u0105 naprawd\u0119 zaczyna si\u0119 na poziomie tego, jak uk\u0142ad nerwowy odbiera i porz\u0105dkuje bod\u017ace.<\/p>\n
\u017beby dziecko mog\u0142o si\u0119 skupi\u0107 na zadaniu, jego m\u00f3zg musi najpierw wykona\u0107 ogromn\u0105, niewidzialn\u0105 prac\u0119: odsia\u0107 to, co niewa\u017cne. W klasie czy przy stole kuchennym na dziecko naraz dzia\u0142aj\u0105 dziesi\u0105tki bod\u017ac\u00f3w - szum wentylacji, metka przy szyi, \u015bwiat\u0142o jarzeni\u00f3wki, zapach z kuchni, dotyk krzes\u0142a. Zdrowo pracuj\u0105cy uk\u0142ad nerwowy automatycznie wycisza te informacje i pozwala skupi\u0107 uwag\u0119 na jednej rzeczy. Kiedy przetwarzanie sensoryczne dzia\u0142a nieprawid\u0142owo, ten filtr zawodzi. Dziecko z nadwra\u017cliwo\u015bci\u0105<\/strong> s\u0142uchow\u0105 czy dotykow\u0105 dos\u0142ownie nie potrafi „nie s\u0142ysze\u0107” szeleszcz\u0105cego papierka albo „nie czu\u0107” szwu w skarpetce - te bod\u017ace ca\u0142y czas walcz\u0105 o jego uwag\u0119 i na zadanie nie zostaje jej ju\u017c wiele.<\/p>\n Jest te\u017c druga strona medalu. Dzieci z obni\u017con\u0105 reaktywno\u015bci\u0105 uk\u0142adu przedsionkowego i proprioceptywnego (czyli czucia g\u0142\u0119bokiego z mi\u0119\u015bni i staw\u00f3w) cz\u0119sto maj\u0105 za ma\u0142o pobudzenia. \u017beby utrzyma\u0107 czujno\u015b\u0107, ich uk\u0142ad nerwowy sam si\u0119 „dokarmia” ruchem - st\u0105d wiercenie si\u0119, bujanie na krze\u015ble, wstawanie, podgryzanie o\u0142\u00f3wka. To nie z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107 ani lenistwo, tylko spos\u00f3b na utrzymanie uwagi. Dlatego dziecko, kt\u00f3re „nie usiedzi”, bywa dzieckiem, kt\u00f3re szuka bod\u017ac\u00f3w, \u017ceby w og\u00f3le m\u00f3c pracowa\u0107.<\/p>\n Sam problem z koncentracj\u0105 to za ma\u0142o, by m\u00f3wi\u0107 o zaburzeniach integracji sensorycznej. Zwracam uwag\u0119 rodzic\u00f3w na to, czy trudno\u015bciom z uwag\u0105 towarzysz\u0105 inne, powtarzalne sygna\u0142y. Warto przyjrze\u0107 si\u0119 dziecku uwa\u017cniej, gdy obok rozproszenia wida\u0107:<\/p>\n Im wi\u0119cej takich obszar\u00f3w wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puje, tym wi\u0119ksza szansa, \u017ce u pod\u0142o\u017ca le\u017cy trudno\u015b\u0107 sensoryczna, a nie sam „brak ch\u0119ci”. Dzieciom, kt\u00f3re przeci\u0105\u017ca zbyt wiele bod\u017ac\u00f3w naraz, po\u015bwi\u0119ci\u0142am osobny tekst o tym, jak pom\u00f3c dziecku, kt\u00f3re \u0142atwo si\u0119 przebod\u017acowuje<\/a>.<\/p>\n To pytanie wraca u mnie najcz\u0119\u015bciej i s\u0142usznie, bo objawy potrafi\u0105 wygl\u0105da\u0107 bli\u017aniaczo. Dziecko z ADHD i dziecko z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego mog\u0105 oba si\u0119 wierci\u0107, przerywa\u0107 i nie ko\u0144czy\u0107 zada\u0144. R\u00f3\u017cnica le\u017cy w mechanizmie. W ADHD trudno\u015b\u0107 dotyczy przede wszystkim funkcji wykonawczych i regulacji uwagi na poziomie neurorozwojowym - i jest to diagnoza stawiana przez lekarza psychiatr\u0119 lub zesp\u00f3\u0142 specjalist\u00f3w. Trudno\u015bci sensoryczne dotycz\u0105 tego, jak m\u00f3zg odbiera bod\u017ace z cia\u0142a i otoczenia. Te dwa \u015bwiaty cz\u0119sto si\u0119 nak\u0142adaj\u0105 - u wielu dzieci z ADHD faktycznie wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105 wyzwania sensoryczne - ale to nie znaczy, \u017ce jedno jest drugim. Pisz\u0119 o tym szerzej w tekstach czy nadmierna ruchliwo\u015b\u0107 dziecka to ADHD czy zaburzenia sensoryczne<\/a> oraz jakie objawy ADHD mog\u0105 wynika\u0107 z problem\u00f3w sensorycznych<\/a>. Dlatego terapia SI nigdy nie zast\u0119puje diagnozy psychiatrycznej - ona odpowiada na inne pytanie i mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 obok niej.<\/p>\n Uwaga jest fundamentem uczenia si\u0119. Je\u015bli dziecko zu\u017cywa wi\u0119kszo\u015b\u0107 energii na to, by „przetrwa\u0107” nat\u0142ok bod\u017ac\u00f3w, na przyswajanie nowych tre\u015bci zostaje jej niewiele. Wida\u0107 to zw\u0142aszcza przy zadaniach wieloetapowych, kt\u00f3re wymagaj\u0105 utrzymania uwagi przez d\u0142u\u017cszy czas. Zale\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy przetwarzaniem sensorycznym a przyswajaniem nowych umiej\u0119tno\u015bci opisa\u0142am dok\u0142adniej w artykule o tym, czy zaburzenia SI wp\u0142ywaj\u0105 na tempo uczenia si\u0119 nowych umiej\u0119tno\u015bci<\/a>. To dobrze pokazuje, \u017ce koncentracja nie jest osobnym „modu\u0142em”, kt\u00f3ry da si\u0119 w\u0142\u0105czy\u0107 apelem „skup si\u0119”, tylko efektem sprawnie dzia\u0142aj\u0105cego ca\u0142ego uk\u0142adu.<\/p>\n Kiedy diagnoza potwierdza pod\u0142o\u017ce sensoryczne, terapia nie polega na \u0107wiczeniu samej koncentracji. Pracujemy nad fundamentem - nad tym, by uk\u0142ad nerwowy lepiej odbiera\u0142 i porz\u0105dkowa\u0142 bod\u017ace. Dostarczamy dziecku kontrolowanej dawki ruchu przedsionkowego i g\u0142\u0119bokiego czucia (hu\u015btanie, pe\u0142zanie, d\u017awiganie, praca oporowa), bo to naturalnie reguluje poziom pobudzenia i „wycisza szum”. Uczymy te\u017c strategii na co dzie\u0144: kr\u00f3tkich przerw na ruch, miejsca pracy z mniejsz\u0105 liczb\u0105 bod\u017ac\u00f3w, prostych rytua\u0142\u00f3w porz\u0105dkuj\u0105cych zadanie. Efekty bywaj\u0105 wyra\u017ane - dziecko d\u0142u\u017cej wytrzymuje przy stole, s\u0142yszy polecenia nauczyciela, spokojniej wchodzi w zabaw\u0119. Chc\u0119 jednak by\u0107 uczciwa: to proces, a nie prze\u0142\u0105cznik. Nie obiecuj\u0119, \u017ce po kilku spotkaniach trudno\u015bci znikn\u0105.<\/p>\nKiedy podejrzewa\u0107 pod\u0142o\u017ce sensoryczne<\/h2>\n
\n
Zaburzenia sensoryczne a ADHD - to nie to samo<\/h2>\n
Dlaczego trudno\u015b\u0107 z uwag\u0105 przek\u0142ada si\u0119 na nauk\u0119<\/h2>\n
Jak pracujemy nad uwag\u0105 w terapii SI<\/h2>\n